Aan het volk van God bij Ste. Agnes...

Dit is naar aanleiding van het laatste nummer van het Scheepje waarover Nel Visser de redactie voert. Ze heeft voor dat nummer om een "geestelijk" stukje gevraagd in plaats van een les over liturgie. Ik heb een onderwerp gekozen waarvan ik hoop dat het haar interesseert, bij wijze van afscheidscadeautje als redacteur.

De vele culturen en godsdiensten in de wereld

In onze tijd vragen veel mensen zich af, waarom je eigenlijk bij een kerk zou horen, waarom je eigenlijk christelijk zou zijn, in een wereld waar op geestelijk gebied zoveel mogelijk is. De wereld houdt niet meer op bij de blauwe paal, de hele wereld komt onze huiskamer binnen via televisie, krant, tijdschriften, boeken. Ook wordt er veel meer gereisd, waardoor we andere culturen en godsdiensten leren kennen. Het christendom is niet meer de enige optie. Ik denk dat er twee reacties mogelijk zijn op deze veranderde situatie.

Eerste reactie: afscheid van de kerk

Vroeger hoorden mensen bij een kerk omdat ze erin geboren (of althans gedoopt) waren. Er werden weinig vragen gesteld en àls er vragen gesteld werden, kwam er misschien geen antwoord. Nu de wereld zich voor ons heeft geopend, stellen we vragen en nemen we zelf beslissingen.

Een mogelijke beslissing is, dat we de kerk vaarwel zeggen, omdat we het onbegrijpelijk vinden om nog bij een gemeenschap te horen die iets gelooft wat ouderwets lijkt en achterhaald door moderne ontwikkelingen. Of omdat we vinden dat er in andere godsdiensten of geestelijke stromingen veel interessantere dingen te vinden zijn dan in de kerk.

Ik zal niemand het recht ontzeggen om op deze wijze afscheid van de kerk te nemen. Wel ben ik van mening dat dit vaak gebeurt zonder dat men de kerk werkelijk heeft leren kennen. De kerk is meer dan datgene wat we als kind uit gewoonte of dwang hebben gedaan. De kerk is een eeuwenoude geloofsgemeenschap met een rijkdom aan geestelijke stromingen binnen haar eigen traditie. Wie de moeite neemt zich in de eigen kerk te verdiepen, zal telkens weer verrast worden door aspecten die we nooit voor mogelijk hadden gehouden.

Maar goed, ik ben dan ook een pastoor. Ik kan moeilijk zeggen: u hebt gelijk, loop maar weg uit de kerk. Het is mijn taak om te zeggen: hebt u werkelijk goed rondgekeken in de schatkamers van uw eigen traditie?

Tweede reactie: de sterke kanten van de christelijke traditie herontdekken

Er is dus ook een àndere reactie mogelijk op de veranderende situatie van onze tijd. Natuurlijk weten we tegenwoordig, dat het christendom (en daarbinnen de oud-katholieke kerk) niet de enige geestelijke mogelijkheid is in deze wereld. Maar we kunnen wèl zeggen: het christelijk geloof en de christelijke kerk zijn de vorm waarin ik het geestelijke heb leren kennen en waarin ik het meeste "thuis" ben. Is het mogelijk om de rijkdom die de wereld biedt, terug te vinden in mijn eigen traditie?

Ik denk dat dat mogelijk is. Neem bijvoorbeeld de spirituele stromingen van het oosten. Die zijn voor veel mensen aantrekkelijk omdat zij niet zo sterk gericht zijn op woorden, feiten, kennis. Ze hebben meer met gevoel, beleving, sfeer. Het is inderdaad een zwakke kant van het westerse christendom dat we de mystieke kant van het geloof wat naar de achtergrond hebben laten zakken. Maar vanouds hoort de mystiek natuurlijk wel degelijk bij het christendom. Eeuwenlang hebben mystici het geestelijk leven op peil gehouden, dwars tegen theologen en bisschoppen in. Het gaat erom, dat we de sterke kanten van onze eigen traditie leren herontdekken.

Andere voorbeelden

Ik geef nog een paar andere voorbeelden. Soms vindt men de christelijke kerk teveel gericht op zonde. Laten we daar dan naast zetten, dat het scheppingsverhaal de schepping "goed" en "zeer goed" noemt. De mens is bestemd om met zijn/haar naaste in vrede te leven op een wereld die die bedoeld is als een tuin (paradijs).

Soms vindt men de christelijke kerk teveel gericht op de theorie van geloof en te weinig op de levenspraktijk. Laten we daar dan naast zetten, dat de profeten en Jezus de mensen altijd weer oproepen om hun geloof te laten blijken in concrete daden. Er bestaat, als het goed is, geen tegenstelling tussen geloof en goede daden; het laatste behoort uit het eerste voort te vloeien.

Soms vindt men de christelijke kerk teveel gericht op de persoon van Jezus Christus, terwijl er nog zoveel andere inspirerende persoonlijkheden bestaan. Laten we daar dan naast zetten, dat God niemand uitsluit van zijn liefde. Iedereen die voor een ander inspirerend is, leeft en werkt in de geest van Jezus Christus. Op dit punt heeft de hervormde professor Berkhof mij erg geholpen met de opmerking: "Christus is wel normatief, maar niet exclusief". Dus de levenswijze van Christus is wel onze norm (voor ons als christenen), maar hij is niet exclusief de enige die deze levenswijze laat zien, er zijn ook anderen die aan de norm van Christus voldoen. Sterker nog: God wil eigenlijk dat wij allen groeien naar de volle maat van Christus.

Verrijkend

Ik denk dat de wijde wereld waarin we leven een rijkdom aan geestelijke stromingen laat zien. Het is onmogelijk om al die stromingen van binnen uit te leren kennen. Het lukt een mens in zijn/haar leven alleen om één godsdienst tegelijk te beleven, of misschien gedurende je leven in totaal twee godsdiensten. En laten we eerlijk zijn: alleen door van binnen uit zo'n godsdienst te beleven, kun je werkelijk in de geheimen ervan doordringen.

Het is dus slim om het voordeel te pakken dat je hebt, wanneer je kerkelijk bent opgevoed. Je hebt dan dus al een beetje ervaring met één van de belangrijkste wereldgodsdiensten: het christendom. Probeer in je eigen traditie steeds dieper door te dringen. Probeer te begrijpen waaròm we doen wàt we doen. En probeer verder te kijken dan je neus lang is. Probeer mooie dingen die je in je leven tegenkomt, te integreren in je christelijke geloofsbeleving. Daar kan de kerk alleen maar rijker van worden.

Pastoor Mattijs Ploeger